20 lutego 2026 r. Ministerstwo SZW poinformowało o publikacji nowych dokumentów Belastingdienst zawierających praktyczne przykłady dotyczące fikcyjnego samozatrudnienia (schijnzelfstandigheid). Dokumenty te mają pomóc przedsiębiorcom i samozatrudnionym lepiej zrozumieć, jak w praktyce oceniana jest współpraca z ZZP.
Nowe wytyczne pokazują, kiedy współpraca z ZZP jest rzeczywiście działalnością gospodarczą, a kiedy w praktyce stanowi ukryty stosunek pracy (loondienst). Kluczowe znaczenie ma realny sposób wykonywania pracy, a nie tylko zapisy w umowie.
Dla przedsiębiorców i samozatrudnionych to ważny sygnał: kontrole w 2026 roku będą opierały się przede wszystkim na analizie rzeczywistej współpracy pomiędzy stronami.
Co się zmieniło w 2026 roku?
Belastingdienst opublikował dwa dokumenty zawierające praktyczne przykłady oceny relacji między firmą a samozatrudnionym.
- krótkie przykłady sektorowe,
- rozbudowane kazusy praktyczne.
Podkreślono, że przy ocenie nie decyduje jeden element, lecz cały kontekst współpracy. Analizowany jest rzeczywisty sposób wykonywania pracy oraz stopień niezależności przedsiębiorcy.
W szczególności oceniane są następujące elementy:
- aansturing – czy występuje kierownictwo i kontrola pracy
- inbedding – czy osoba jest wbudowana w strukturę organizacji
- ondernemersrisico – czy występuje ryzyko przedsiębiorcy
- tarief – czy stawka wynagrodzenia odzwierciedla ryzyko działalności
Kiedy ZZP to jednak loondienst? (Przykłady 2026)
Nowe przykłady pokazują, że w niektórych branżach bardzo łatwo o uznanie współpracy za stosunek pracy. Dzieje się tak szczególnie wtedy, gdy ZZP funkcjonuje w praktyce jak pracownik etatowy.
Opieka zdrowotna
Jeśli osoba:
- pracuje w szpitalu,
- działa według ścisłych protokołów,
- podlega nadzorowi,
- nie ma swobody organizacyjnej,
wówczas według Belastingdienst występuje praca pod kierownictwem, czyli loondienst.
Technik serwisowy (CV-monteur)
Jeżeli monter:
- pracuje stale dla jednej firmy,
- nosi odzież firmową,
- działa według planu firmy,
- podlega kontroli wykonania pracy,
wtedy relacja najczęściej zostanie uznana za umowę o pracę.
Produkcja i catering
Jeśli osoba:
- wykonuje te same czynności co pracownicy etatowi,
- nie ponosi ryzyka finansowego,
- nie ma własnej organizacji pracy,
ryzyko uznania za fikcyjne samozatrudnienie jest wysokie.
Kiedy samozatrudnienie jest możliwe? (Przykłady pozytywne)
Belastingdienst wskazuje również sytuacje, w których samozatrudnienie jest uzasadnione i spełnia kryteria działalności gospodarczej.
Aktor prowadzący musical
- duża swoboda twórcza,
- brak ścisłego nadzoru,
- własna interpretacja zadania,
W takim przypadku możliwe jest uznanie działalności jako ZZP.
Monter kuchni
- własne narzędzia,
- krótkie zlecenia projektowe,
- ponoszenie ryzyka przedsiębiorcy,
W takiej sytuacji współpraca może zostać zakwalifikowana jako działalność ZZP.
Administrator strony internetowej
Jeśli osoba:
- ma wielu klientów,
- używa własnych narzędzi i oprogramowania,
- ponosi ryzyko komercyjne,
- nie jest wbudowana w strukturę firmy,
może zostać uznana za niezależnego przedsiębiorcę.
Instalator systemów zabezpieczeń
- obowiązek osiągnięcia rezultatu,
- własny samochód firmowy,
- kilku klientów,
- wyraźne ryzyko gospodarcze,
To przykład działalności spełniającej kryteria samozatrudnienia.
Opiekun PGB
Jeśli osoba:
- pracuje dla kilku klientów,
- samodzielnie organizuje zastępstwa,
może zostać uznana za ZZP.
Jak Belastingdienst ocenia relację w 2026 roku?
Przy analizie relacji Belastingdienst bierze pod uwagę kilka podstawowych elementów.
1. Kierownictwo (aansturing)
Czy zleceniodawca decyduje jak i kiedy praca ma być wykonana?
2. Wbudowanie w organizację (inbedding)
Czy osoba funkcjonuje jak część stałego zespołu w firmie?
3. Ryzyko przedsiębiorcy (ondernemersrisico)
Czy istnieje realne ryzyko finansowe po stronie wykonawcy?
4. Stawka (tarief)
Czy wynagrodzenie uwzględnia koszty i ryzyko prowadzenia działalności?
Nie istnieje jeden decydujący czynnik — analizowany jest pełny obraz współpracy.
Co grozi przy fikcyjnym zatrudnieniu?
Jeśli współpraca zostanie przekwalifikowana na loondienst, mogą pojawić się poważne konsekwencje finansowe.
- zaległe składki i podatki,
- odsetki,
- korekty kilku lat wstecz,
- ryzyko kar administracyjnych.
Dla ZZP może to oznaczać również utratę ulg i korzyści podatkowych.
Jak zabezpieczyć się w 2026 roku?
- unikaj pracy wyłącznie dla jednego zleceniodawcy
- zadbaj o własne narzędzia i organizację pracy
- nie pozwól na pełne włączenie w strukturę firmy
- dokumentuj ryzyko gospodarcze
- analizuj praktykę współpracy, nie tylko umowę
W 2026 roku Belastingdienst analizuje przede wszystkim rzeczywisty sposób wykonywania pracy.
FAQ – najczęstsze pytania dotyczące schijnzelfstandigheid
Czy wystarczy dobrze napisana umowa ZZP?
Nie. Sama umowa nie decyduje o kwalifikacji współpracy. Belastingdienst analizuje przede wszystkim sposób wykonywania pracy w praktyce – stopień niezależności, organizację pracy oraz relację pomiędzy stronami.
Czy jedna firma jako klient automatycznie oznacza loondienst?
Nie. Współpraca z jednym klientem nie oznacza automatycznie stosunku pracy, ale znacząco zwiększa ryzyko kontroli. Kluczowe jest to, czy ZZP działa jak niezależny przedsiębiorca i ponosi ryzyko gospodarcze.
Czy kontrole ZZP będą częstsze?
Tak. Temat schijnzelfstandigheid jest jednym z priorytetów kontroli Belastingdienst w 2026 roku. Urząd koncentruje się szczególnie na branżach, w których często dochodzi do fikcyjnego samozatrudnienia.
Podsumowanie
Nowe przykłady Belastingdienst z 2026 roku pokazują, że granica między ZZP a loondienst jest analizowana coraz dokładniej.
Nie chodzi o formę umowy, lecz o realny sposób wykonywania pracy i poziom niezależności przedsiębiorcy.
Jeśli masz wątpliwości, warto przeanalizować swoją sytuację przed ewentualną kontrolą.
Wasylow Advies pomaga przedsiębiorcom i samozatrudnionym w analizie ryzyka schijnzelfstandigheid oraz w przygotowaniu bezpiecznego modelu współpracy.
